Echte jongerenparticipatie begint bij jongeren

Bij Bildung Nijmegen geloven we dat jongerenparticipatie pas echt betekenis krijgt wanneer jongeren niet pas worden aangehaakt als een plan al bijna af is, maar vanaf het begin serieus worden genomen. Niet als doelgroep waar iets voor bedacht wordt, en ook niet alleen als groep die nog even mag reageren op een vraag, een enquête of een idee dat eigenlijk al vastligt. Voor ons begint het ergens anders. Het begint met luisteren. Met echt willen begrijpen wat er leeft onder jongeren zelf, waar hun behoeften liggen, welke drempels zij ervaren, wat hen bezighoudt en welk perspectief zij meebrengen op hun omgeving, hun stad en de samenleving.

In de praktijk zien we nog te vaak dat jongeren pas laat in een traject in beeld komen. Er is al een opdracht, een richting of een kader, en daarna wordt gevraagd of jongeren daar nog iets van vinden. Op papier lijkt dat participatie, maar veel jongeren ervaren dat heel anders. Hoe vaak horen we niet: “Wordt er weer iets van ons gevraagd?” Of: “Alweer een enquête?” Of: “Er wordt toch niks mee gedaan.” Soms zeggen jongeren ook dat binnen een organisatie voor de derde of vierde keer ongeveer hetzelfde wordt uitgezocht, alleen steeds door iemand anders. En telkens wordt er dan opnieuw iets van hen gevraagd. Hun tijd, hun energie, hun ervaringen. Dat soort reacties komen niet voort uit desinteresse. Ze komen voort uit ervaring. Uit vermoeidheid, teleurstelling en het gevoel dat hun stem wel wordt opgehaald, maar niet echt wordt meegenomen.

Juist daarom geloven wij dat jongerenparticipatie anders moet. Minder als instrument, minder als afvinkmoment en veel meer als een proces van vertrouwen, relatie en gedeeld eigenaarschap. Niet een opdrachtgever die met een vraag komt waarop jongeren binnen vooraf bepaalde lijnen antwoord mogen geven, maar een manier van werken waarin jongeren ook zelf richting mogen geven. Waar zij niet alleen reageren op wat er al ligt, maar ook kunnen benoemen wat er volgens hen echt toe doet. Waar ruimte is om zelf vragen te stellen, thema’s aan te dragen, andere perspectieven binnen te brengen en buiten de bestaande lijnen te denken. Juist daar ontstaan vaak de meest eerlijke, verrassende en waardevolle inzichten.

Voor ons is dat geen theoretisch verhaal. Het is iets wat we steeds opnieuw in de praktijk terugzien. Jongeren weten vaak heel goed wat er speelt in hun leven, op school, in hun wijk, online, in hun sociale omgeving en in de stad. Zij voelen vaak haarfijn aan waar beleid, projecten of organisaties wel en niet aansluiten op de werkelijkheid. Maar om die inzichten echt boven tafel te krijgen, moet je wel de juiste omstandigheden creëren. Niet alleen een stoel aan tafel, maar ook een omgeving waarin jongeren zich veilig voelen, serieus genomen worden en de ruimte krijgen om zich uit te spreken op een manier die bij hen past.

Dat vraagt ook iets van organisaties, gemeentes en andere betrokken partijen. Echte participatie betekent niet alleen dat je jongeren uitnodigt om mee te praten. Het betekent ook dat je bereid bent om echt te luisteren, om iets van de regie te delen en om open te staan voor uitkomsten die je misschien van tevoren niet had bedacht. Natuurlijk blijft goede begeleiding belangrijk, en waar nodig ook supervisie. Maar binnen die begeleiding moet wel ruimte bestaan voor eigenaarschap. Voor vertrouwen. Voor het besef dat jongeren niet alleen waardevolle input kunnen geven, maar ook daadwerkelijk kunnen meedenken, meevormen en meebouwen.

Daarom vinden wij het ook belangrijk dat niet steeds dezelfde groep jongeren wordt gehoord. Jongeren zijn geen homogene groep. Hun leefwerelden, zorgen, kansen, drempels en ervaringen verschillen sterk. Juist daarom is het belangrijk dat jongeren uit verschillende onderwijsniveaus, sociaal-economische situaties, culturele achtergronden, genders en ervaringswerelden betrokken worden. Niet alleen de jongeren die al makkelijk hun stem laten horen of de weg naar participatie al kennen, maar juist ook jongeren die minder snel vanzelf op de voorgrond treden. Als alleen de meest zichtbare of meest mondige stemmen gehoord worden, ontstaat er maar een beperkt beeld van wat er werkelijk leeft. Echte participatie vraagt dus ook om bewust ruimte te maken voor diversiteit, in de volle breedte van het woord.

Binnen Bildung Nijmegen proberen we die visie niet alleen uit te spreken, maar ook echt vorm te geven in de manier waarop we werken. Een belangrijk voorbeeld daarvan is Jeugdverbinden 2.0: Onze Stad, Onze Stem. Binnen dit project brengen we jongeren, partners, professionals en betrokkenen uit de stad samen rond thema’s die er echt toe doen. Niet om jongeren alleen te laten reageren op een bestaand plan, maar om samen te onderzoeken wat zij belangrijk vinden, wat zij missen, wat beter kan en waar volgens hen echt aandacht voor nodig is. Thema’s als veiligheid, wonen, bestaanszekerheid, kansen en verbinding komen daarin niet naar voren omdat ze vooraf netjes zijn bedacht, maar omdat ze daadwerkelijk leven onder jongeren zelf.

Dat is voor ons de kern. Niet beginnen bij de vraag van een opdrachtgever en jongeren vervolgens uitnodigen om daar antwoord op te geven, maar beginnen bij de leefwereld van jongeren. Bij hun zorgen, hun ideeën, hun ervaringen en hun blik op de stad. Natuurlijk kunnen daar vervolgens concrete vragen, trajecten of samenwerkingen uit ontstaan, maar de basis ligt voor ons altijd in het serieus nemen van hun perspectief. Juist daardoor ontstaan gesprekken en processen die relevanter, oprechter en waardevoller zijn.

De manier waarop wij werken is daarbij minstens zo belangrijk als de inhoud van een project. We geloven in ontmoeting, in dialoog en in het rustig opbouwen van vertrouwen. Soms begint dat met een gesprek in een kleine setting. Soms met een creatieve werkvorm. Soms met samen eten, samen maken of simpelweg aanwezig zijn. Participatie zit voor ons niet alleen in formele inspraakmomenten of goed geformuleerde vragen, maar juist ook in de manier waarop je jongeren benadert. In de tijd die je neemt. In de oprechte interesse die je toont. En in de bereidheid om niet alles al dicht te timmeren voordat het gesprek überhaupt is begonnen.

Diezelfde benadering zie je ook terug in onze andere projecten. Of het nu gaat om kunst en creativiteit, dialoog en ontmoeting, erfgoed en verhalen, wereldburgerschap of internationale uitwisselingen, steeds proberen we plekken te creëren waar jongeren niet alleen deelnemer zijn, maar ook mede-vormgever kunnen worden. Plekken waar zij hun stem kunnen ontwikkelen, ideeën kunnen toetsen, verantwoordelijkheid kunnen nemen en samen met anderen kunnen bouwen aan iets dat groter is dan henzelf. Niet omdat jongeren alleen de toekomst zijn, maar omdat zij ook nu al waardevolle denkers, makers, verbinders en veranderaars zijn.

Ook voor organisaties, gemeentes, scholen en andere betrokken partijen zit daar een belangrijke kans. Beleid, projecten en initiatieven worden sterker wanneer ze niet alleen vóór jongeren worden ontwikkeld, maar mét jongeren, en nog liever vanuit hun leefwereld en perspectief. Dat vraagt tijd, aandacht en soms ook de moed om minder te sturen en meer te luisteren. Om niet alles vooraf vast te leggen, maar ruimte te laten voor wat er in het gesprek ontstaat. Dat is niet altijd de snelste of makkelijkste weg, maar vaak wel de weg die leidt tot meer draagvlak, meer echtheid en duurzamere impact.

Bij Bildung Nijmegen proberen we juist daar te werken, in die ruimte tussen jongeren en systemen, tussen leefwereld en beleid, tussen ideeën en praktijk. We willen bouwen aan plekken waar jongeren niet alleen worden bevraagd, maar werkelijk worden betrokken. Waar niet telkens iets van hen wordt gevraagd zonder dat daar iets tegenover staat, maar waar samen iets kan ontstaan. Waar ruimte is voor hun stem, hun vragen, hun ideeën en hun richting. Want wanneer jongeren zich gezien, gehoord en serieus genomen voelen, ontstaat er iets dat veel verder gaat dan participatie alleen. Dan ontstaat eigenaarschap, vertrouwen en echte beweging.

Ben je jong en wil je jouw stem laten horen, meedenken of aansluiten bij wat we doen? Of werk je binnen een organisatie, gemeente, school of initiatief en wil je jongerenparticipatie op een meer oprechte en betekenisvolle manier vormgeven? Dan nodigen we je van harte uit om contact met ons op te nemen en met ons in gesprek te gaan. Ook als je nog zoekende bent, een eerste idee hebt of gewoon wilt sparren over wat mogelijk is, ben je welkom. Juist in die ontmoeting begint vaak iets waardevols.